BANGA KUN BANGA, BUKAG KUN BUKAG

Mas lalong minaribok asin minahalawig an urulay ngunyan mapapadapit sa pagbanga kan presenteng probinsya kan Camarines Sur. An lakdang kan mga Fuentebella asin kan "gurang" na Villafuerte iyo an pagmukna kan Nueva Camarines na masakop sa mga banwaan sa Partido asin ibang banwaan kan Rinconada. Mantang igot an debate ngunyan, ibali ta na an dai mapundong iwal kan mag-amang Villafuerte, an sentro kan diskusyon minaitok sana sa lado kan ekonomiya,legalidad asin mga teritoryo. Sa sakuyang paghiling, labi sa mga isyung ini an tinatamaan kan lakdang kan pagbanga. Siring sa ano pa man, an politika kaipuhan ngunyan na hilingon sa iba pang lente, sa iba pang mga pagmansay.


Ako tubong Lagonoy siring na an sakuyang ama anan na taga-Lagonoy. Sa pirang taon na pag-istar ko sa Lagonoy, siring sa atol na minakamang an pag-asenso kan samuyang banwaan dawa ngani yaon digdi an mayayaman na bukid, mga dagat asin salog asin mahiwas na daga. Sa sakuyang paghuna, bakong suhay sa arog kaining eksperyensya an kadaklan kun bako man gabos na banwaan sa Partido. Dai ko aram, kun ngunyan, igwa ng na-ako bilang "1st class municipality" hali sa Partido District.

Kan nakaaging eleksyon, nagkapirang tarpaulin an minasabat sa sako pauling Lagonoy. "More than 100 years of service" sabi kan tarpaulin asin yaraon duman an mga retrato kan gabos na nagtukaw na pulitiko hali sa pamilya kan mga Fuentebella. Bakong sala na apudon na Fuentebella dynasty an nangyayari sa Partido. Siring man, kan nakaaging eleksyon, nagkaigwa akong pagkakataon na personal na haputon na si Speaker Fuentebella sa sarong political forum kun tubod siya na igwa nin oligarkiyang nangyayari sa Partido. Simbag niya, mayo daa. Kun sinda man daa nagdadanay sa politika, iyan nin huli ta sinda padagos na sinusuportahan kan mga tawo.

Dai ko aram kun ano an pinakadakulang naginibo kan mga Fuentebella sa Partido. Hanggan ngunyan, dai pa kumpleto an mga patinampo. Totoo, nagkaigwa nin water system. An hapot: pakatapos nin pirang taon na serbisyo, ngunyan pa sana? An potensyal sa turismo kan gota sa Caramoan haloy na nagturog bago makubhanan asin mapagimata na kataid palan sa pagturog kaini iyo an milyones na investment.

Alagad dai man digdi ligtas an mga Villafuerte. Pirang siglo naman baga sindang nakatukaw sa probinsyang ini asin hain na kita ngunyan? Totoo gabos ng eskwelahan gayod igwa na nin LRV na tatak, naghiwas an mga napatinampo, alagad siring sa mga Fuentebella: "tinimbang kayo ngunit kulang."

Ngunyan, sa debate sa pagbanga kan Cam Sur dai  maiiwasan an mga pagduwa-duwa sa kun ini saro sanang lakdang ngani makakua nin bagong pagpapatugmadan kan mga poder kan mga pamilyang ini.

Sa sakuya, malinaw an isyu. An isyu bako sa pangangaipo nin pagbaranga, kundi sa pangangaipo nin mga bagong lideres. An pagmukna kan bagong probinsya dai matao nin solusyon sa padagos na pagtios sa Partido. An bagong distrito matao sana nin mga bagong balwarte sa mga tandayagan na sa pwesto tangani na padagos na mapreserbar an saindang mga poder. 

An isyu iyo na sa haloy na panahon, dai na kita nakakaparong nin bagong paros na matao nin bagong bisyon para sa satuyang lugar. Sa maanghol na paros yaon nakapako an satuyang pag-asenso.

Ngunyan baya, bukag o bugkos? An pilian kaipuhan tulo, asin an ikatulo iyo, ano padagos kita sa pagtiyaga sa mga lideres ta ngunyan?

Kun iyo an simbag sa ikatulong hapot, aw hadaw, mayo na lamang bagong dugo na igwa nin kakayahan na maging lider kan satuyang distrito? Garo pag-ulog-ulog naman iyan sa kakayahan kan mga bagong tubo.

Kun an simbag sa ikatulong hapot, dai, an sunod na ihapot: isay an handang makidulak?